Belirli Süreli İş Sözleşmesinde Deneme Süresi Var mı?
Şimdi düşünsenize, bir iş görüşmesindesiniz. Karşınızda ciddi bir insan, siz de ciddi bir şekilde notlar alıyorsunuz. Ama iç sesiniz sürekli bir şeyler söylüyor: “Hadi, şu işte olsanız nasıl olurdu acaba? Çalışan kahve makinesi benim iş arkadaşım olur muydu? Tabi işin ciddi kısmı da var ama öncelikle kahve!” Neyse, bir noktada konu deneme süresine geliyor ve aklınızda hemen bir soru beliriyor: “Belirli süreli iş sözleşmesinde deneme süresi var mı?” Cevabı bulmak için derinlere inmeye ne dersiniz?
Deneme Süresi: Bir İlişkinin Başlangıcı Gibi
Şimdi, önce genel bir bakış açısı getirelim. Belirli süreli iş sözleşmesi… Bunu duyduğumda aklıma hemen şu gelir: “Beni bu işe alacaklar, ama kısa bir süre sonra benden sıkılıp başka birini alacaklar.” Bunu daha çok yeni tanıştığınız birinin sizi biraz tanıması gibi düşünün. Yani, “Belirli süreli” dedikleri şey, aslında o işin “denemelik” hali. Hani bazen ilişkilerde, “Şu an tam olarak bağlanmak istemiyorum, ama seni tanımak istiyorum” dedikleri vardır ya, işte belirli süreli iş sözleşmesi de biraz buna benzer.
Bir iş görüşmesinde, “Peki ya deneme süresi?” diye sormak, işte biraz bu konuda bir deneme yapmak gibi bir şey. Hani, o an şirket seni almak istiyor ama, bir yandan da diyorlar ki: “Bakalım, doğru kişi misin?” İşte o deneme süresi de tam burada devreye giriyor. Şirket, “Kendini kanıtla” derken, sen de içinden, “Ben zaten mükemmelim, beni denemek gereksiz!” diye geçirebilirsin. Ama gerçekçi olalım, çoğu zaman bizim iç sesimiz biraz abartır, değil mi?
Deneme Süresi Hakkında Ne Diyor Kanun?
Şimdi gelelim işin resmi kısmına. Türkiye’de belirli süreli iş sözleşmesinde deneme süresi, kanunen bazı şartlara bağlı olarak uygulanabilir. İş Kanunu’na göre, belirli süreli iş sözleşmesinde, aslında deneme süresi olması durumunda bu süre genellikle 2 ayı geçemez. Ama burada şöyle bir ayrıntı var: Yani bu deneme süresi tamamen işverenin insafına kalmış gibi görünse de, aslında belirli süreli sözleşmelerde genellikle deneme süresi tanımlanmaz. Çünkü zaten belirli bir süre boyunca çalışacak oluyorsunuz. O yüzden aslında şirketler genellikle, “Deneme süresi yok, ama gel bakalım bu işi bir yap bakalım” şeklinde işliyor.
Hatta bazı durumlarda, “Belirli süreli sözleşme” diyen şirketler, ilk başta deneme süresi de koymak isteyebilir. Çünkü o ilk 1-2 ayı, “Denemek” dedikleri şeyin ne olduğunu çözümlüyorlar. Tabii ki bizler için bir yanıt da şudur: “Ya, ben zaten mükemmelim, boşuna deniyorsunuz!” Ama bu arada, iş dünyasında da işler hiç bu kadar basit değil, biz de bunu unutuyoruz bazen. Çünkü o 2 ay, senin için bir deneme süresi değil, aslında seni anlamaya çalışan bir şirket için de önemli bir zaman dilimi. İçinden “Ben buradayım, her türlü varım!” diye bağırmak istesen de, sabırlı olmalısın.
Bir Gün Deneme Süresi: İşe Girişimden Komik Bir Anı
Mesela geçenlerde bir arkadaşım, belirli süreli bir sözleşme ile işe başlamıştı. Aynı zaman diliminde de bir başka işyerinde de görüşme yapıyordu. O kadar neşeliydi ki, her fırsatta bize de “İşe başladım” diyordu, ama bir gün ciddiyetini anlamıştı. İşyerinde ona “İlk 2 ay, deneme süreniz” dediler. Bizimki tabii ki biraz ciddiyetle karşılık verdi. Ben de ona, “Deneme süresi mi? Yani bir tür işte eğitim diye mi anlayacağız?” diye sordum. O an ciddiyetle “Evet, bu işin nasıl olduğunu öğreniyorum!” demişti. O kadar komikti ki! Hani düşündüm: “Açıkçası, benim de bu kadar profesyonel olmam gerekse de işimle ilgili gülümsemek gerektiğini unutmuşum.”
Bir yanda “deneme süresi” diye söylenenler, diğer yanda işe başlama heyecanı… Herkesin içindeki stresle karışmış, minik komik anlar bunlar. Ya da şöyle diyeyim, deneme süresi, bir tür öngörülemez bir süreç gibi. Birçok kişi, işe başladığında hemen hemen her şeyin “hemen” olması gerektiğini düşünüyor, ama bu aslında biraz zaman alır. Çalışan kişi bile “Aman, her şey çok hızlı olmalı” diye kendine baskı yaparken, işveren de “Bakalım bu kişiyi ne kadar hızlı bir şekilde adapte edebileceğiz?” diye düşünüyor. Deneme süresi, tıpkı bir filmin fragmanı gibi; işin tamamı hakkında çok fazla fikir vermez, ama bir şeyler hissedebilirsin.
Deneme Süresi: Sonuçta Kim Kimseyi Test Ediyor?
Bazen kendimize soruyoruz: “Gerçekten deneme süresi olmadan da anlaşamaz mıyız?” Sonuçta, her işyerinde her şeyin bir test olduğunu düşündüğümüzde, herkesin sabırlı olmasi lazım. İşte o sabırda yerleşecek olan şeyler… Hadi gelin, bunu birlikte düşünelim! Şirketin insan kaynakları departmanındaki kişi, her ne kadar “Siz bunu yapabilecek misiniz?” diye sordukça, ben de içimden, “Evet, yaparım, hadi bakalım!” diyordum. Ama tüm bu süreç, bir bakıma doğruyu bulma süreci. Her ikimizin de biraz denemeye ihtiyacı vardı. Deneme süresi de tam olarak işte böyle bir şey aslında: İnsanlar birbirini tanıyıp anladıkları süreç.
Sonuçta: Deneme Süresi Tamam, Ama Unutmayın, Her Zaman Gülümseyin!
Özetle, belirli süreli iş sözleşmesinde deneme süresi olsa da, bu durum her zaman geçerli olmayabilir. Yani, bazen işler yolunda giderken, bazen de işler beklediğinizden çok daha farklı olabilir. Deneme süresi bir nevi bir hazırlık süreci gibi; o an için kendinizi bir tür testten geçiyormuş gibi hissedebilirsiniz, ama aslında işin sonunda gerçek başarı da orada yatıyor. Unutmayın, her işyeri, tıpkı her ilişki gibi, biraz çaba ve sabır gerektirir. Ama yine de, siz en iyisi başlarken güler yüzünüzü unutmayın!