Beşgenin iç açısı nasıl ölçülür hakkında daha bilinçli bir bakış için Noh ekibinin hazırladığı yazıya başlayalım.
Bazen bir şekil, yalnızca çizgilerden ve açılardan ibaret değildir. Bir romanın karakterleri, bir şiirin dizeleri veya bir hikâyenin olay örgüsü gibi geometrik şekiller de kendi içlerinde bir düzen taşır. Beşgeni düşündüğümüzde beş kenarın bir araya gelerek oluşturduğu bütünlük, edebiyattaki beş farklı karakterin aynı hikâyede buluşmasını hatırlatabilir. Peki, bu şeklin iç dünyasını oluşturan açılar nasıl ölçülür?
Beşgenin iç açısı nasıl ölçülür? sorusu, matematiksel açıdan belirli kurallara dayanırken edebî açıdan düzen, bütünlük ve uyum gibi temalarla ilişkilendirilebilir.
Beşgen, beş kenarı, beş köşesi ve beş iç açısı bulunan çokgendir. Geometrinin temel şekillerinden biri olan beşgen, düzenli ve düzensiz olmak üzere iki farklı biçimde incelenir.
– Düzgün beşgen: Bütün kenar uzunlukları ve iç açıları birbirine eşittir.
– Düzensiz beşgen: Kenar uzunlukları ve iç açıları farklı olabilir.
Edebiyatta bir eserin bütünlüğünü sağlayan karakterler gibi beşgenin köşeleri de şeklin yapısını oluşturur. Ancak her köşenin aynı ölçüde olması, yalnızca düzgün beşgenlerde mümkündür.
Beşgenin iç açısını hesaplamak için öncelikle çokgenlerin iç açıları toplamını bulmak gerekir. Bunun matematiksel formülü şöyledir:
(n−2)×180(n-2)\times180(n−2)×180
Burada n, çokgenin kenar sayısını ifade eder.
Beşgenin beş kenarı bulunduğuna göre:
(5−2)×180=540∘(5-2)\times180=540^\circ(5−2)×180=540∘
Dolayısıyla bir beşgenin iç açılarının toplamı 540 derecedir.
Düzgün beşgende beş iç açının tamamı eşittir. Bu nedenle toplam iç açı ölçüsü beşe bölünür:
540÷5=108∘540\div5=108^\circ540÷5=108∘
Sonuç: Düzgün beşgenin bir iç açısı 108 derecedir.
Bu hesaplama, geometrinin kesin kurallarıyla edebiyatın düzen arayışı arasında ilginç bir benzerlik kurar. Bir romanda farklı karakterler ortak bir anlatının parçaları olurken düzgün beşgende farklı köşeler aynı açı ölçüsünde birleşir.
Bir düzgün beşgenin bütün iç açıları eşittir. İç açıların toplamı 540 derece olduğundan:
540÷5=108∘540\div5=108^\circ540÷5=108∘
Her bir iç açı 108 derecedir.
Bir beşgenin dört iç açısı sırasıyla 100, 110, 120 ve 90 derece olsun. Beşinci açıyı bulmak için bilinen açıları toplarız:
100+110+120+90=420∘100+110+120+90=420^\circ100+110+120+90=420∘
540−420=120∘540-420=120^\circ540−420=120∘
Bu durumda beşinci iç açının ölçüsü 120 derecedir.
Geometrik şekiller, edebî eserlerde doğrudan veya dolaylı biçimde olarak kullanılabilir. Beşgen de bütünlük, denge, düzen ve farklı parçaların birleşmesi gibi kavramları çağrıştırabilir.
Örneğin bir romanda beş farklı karakterin aynı olay çevresinde birleşmesi, beşgenin köşeleriyle sembolik bir ilişki kurabilir. Her karakterin kendine özgü düşünceleri ve duyguları vardır. Buna rağmen hepsi ortak anlatının bir parçasıdır.
Burada
devreye girer. Yazar, farklı karakterlerin bakış açılarını kullanarak tek bir olayın farklı yönlerini gösterebilir. Benzer biçimde beşgenin her açısı ayrı ayrı incelense de şeklin bütünü değerlendirilmeden geometrik yapı tam olarak anlaşılamaz.
Edebiyat kuramlarında metinler arası ilişkiler, farklı eserlerin ortak temalar, imgeler ve semboller üzerinden birbirleriyle bağlantı kurmasını ifade eder.
Geometrik düzen de edebî metinlerde farklı anlamlar kazanabilir. Bir şiirde simetri uyumu, bir romanda karakterlerin dengeli dağılımını, bir tiyatro eserinde ise olayların belirli bir düzen içerisinde gelişmesini hatırlatabilir.
Beşgenin iç açıları toplamının değişmeyen 540 derece olması, edebî eserlerdeki bütünlük düşüncesiyle karşılaştırılabilir. Ancak bu benzerlik matematiksel bir kanıt değil, düşünsel bir yorumdur.
Beşgenin iç açısını ölçerken şu noktalar önemlidir:
– Öncelikle şeklin beş kenarlı olduğundan emin olunmalıdır.
– İç açılar toplamı 540 derece olarak hesaplanmalıdır.
– Düzgün beşgende toplam açı beşe bölünmelidir.
– Düzensiz beşgende bilinen dört açının toplamı 540 dereceden çıkarılmalıdır.
– Açı ölçümü yapılacaksa açıölçer kullanılabilir.
İç açı, çokgenin kenarlarının şeklin içerisinde oluşturduğu açıdır. Dış açı ise bir kenarın uzatılmasıyla komşu kenar arasında meydana gelir.
Düzgün beşgenin bir iç açısı 108 dereceyken bir dış açısı 72 derecedir. Çünkü komşu iç ve dış açıların toplamı 180 derecedir.
Beşgenin iç açısını hesaplamak, ilk bakışta yalnızca matematiksel bir işlem gibi görünebilir. Oysa bu basit şekil, düzen, bütünlük ve parçalar arasındaki ilişki üzerine düşünmek için de güzel bir başlangıçtır.
Düzgün beşgenin bir iç açısı 108 derece, bütün iç açılarının toplamı ise 540 derecedir. Düzensiz beşgenlerde de toplam açı ölçüsü değişmez; yalnızca açıların dağılımı farklılaşır.
Tıpkı edebî eserlerde olduğu gibi her parça kendi anlamını taşırken bütüne de katkıda bulunur. Bir romanı unutulmaz yapan yalnızca karakterleri değil, onların bir araya geliş biçimidir. Beşgeni anlamlı kılan da beş açının oluşturduğu geometrik bütündür.
Peki, sizce geometrik şekiller edebiyatta birer sembol olarak kullanılabilir mi? Beşgenin beş köşesi size bir hikâyenin beş farklı karakterini mi, yoksa insan yaşamındaki farklı dönüm noktalarını mı hatırlatıyor? Matematiksel kesinlikle edebî hayal gücünün buluştuğu bu noktada kendi çağrışımlarınızı paylaşmak, konuyu farklı bir anlatının başlangıcına dönüştürebilir.
Noh olarak Beşgenin iç açısı nasıl ölçülür üzerine hazırladığımız bu metin burada tamamlanıyor.